Muốn nghe cho rõ cho tinh

Muốn nghe cho rõ cho tinh…
Cách đây 19 năm ,cũng đúng vào dịp này, khi biết tôi chuẩn bị đi Đức, anh Duật nhắn qua anh Vũ Cao Phan để tặng tôi một câu chuyện. Anh bảo:- Hồi trước loài người vốn không có dây điện. Cho đến khi có hai người Đức tranh nhau một đồng xu, không ai chịu ai, kéo mãi,kéo mãi cho đến khi đồng xu thành dây điện. Kể xong cho tôi, anh Phan nói thêm:-Phạm Tiến Duật bảo mày đi Đức về đừng mang theo thói“ sản xuất dây điện“nhé. Tôi rất thú vị với câu chuyện này . Từ đó ,ở trên đất Đức cứ mỗi khi thấy người Đức “sản xuất dây điện“, tôi lại cười thầm và nghĩ đến anh.
Khi anh Duật về làm ở báo văn nghệ, có một lần anh Khai tôi, anh Phan, anh Duật ngồi nói chuyện với nhau về „Cù lao Tràm“ của anh Nguyễn Mạnh Tuấn. Vài ngày sau tôi được đọc bài nhận xét của anh về „Cù lao Tràm“ trên báo Văn nghệ. Tôi rất sửng sốt khi thấy anh phát hiện ra rất nhiều điều trong cuốn tiểu thuyết này mà mặc dù đã đọc nó rất kỹ nhưng tôi lại không hề phát hiện ra. Nhưng ngạc nhiên hơn, khi nói ra điều này với anh Khai tôi, thì anh Khai cười và bảo:- Phạm Tiến Duật bảo với tao hắn viết ra bài này từ những điều nghe được từ tao và Cao Phan chứ hắn đã đọc „Cù lao Tràm „đâu! Việc cảm thụ văn học ở anh thật lạ lùng và đặc biệt!.
Khi thằng Thuận cháu tôi (con anh Khai) khoảng hơn 10 tuổi gì đó, có một lần anh đến thăm anh Khai và nhân tiện đọc tặng cháu Thuận một bài thơ:
Tai là con mắt của đời,
Nghe thiên nhiên lại nghe đời phân minh.
Muốn nghe cho rõ cho tinh,
Phải dem tim óc của mình mà nghe.
Cháu Thuận bây giờ đã lớn, đã có vợ và có con. Còn tôi thì sau khi nghe thấy bài thơ này đã nghộ ra một điều : -Những người thực dụng thích nghe bằng tai như tôi thì để trở thành thi sỹ là điều không thể !
Khi biết được tổng chiều dài của tất cả các con đường mà đế quốc La mã đã làm » chẳng là cái gì « so với độ dài các con đường mà các cô gái thanh niên xung phong của chúng ta đã làm trong thời chống Mỹ,anh đã tạo ra một cái giật mình của cô thanh niên xung phong :
Dừng tay cuốc khi em ngoảnh lại
Sẽ giật mình đường mới ta xây
Ðã có độ dài hơn cả độ dài
Của đường xá đời xưa để lại
Sẽ ra về bao nhiêu cô gái
Một ngày mai đường sẽ đứng chơ vơ
Ðể cho đời sau còn thấy ngẩn ngơ
Trước những công trình ngoằn ngòeo trên mặt đất.
Cái giật mình này chắc chắn sẽ làm bàng hoàng nhiều thế hệ.
Hôm qua được tin anh đã đi xa. Nhưng anh nhất định sẽ trở về trong tâm tưởng của những người yêu thơ anh. Nhưng anh đi đâu ? Hay giờ phút này anh lại về với đại ngàn Trường Sơn để mắc võng cho thỏa nỗi nhớ

Tấm lòng Bồ tát

Christian không thể đi , không thể vuốt ve ai và nếu có ngứa mũi thì cậu cũng không thể nào tự gãi được . Cách đây 26 năm , khi sinh ra , cậu ta đã không có tay lẫn chân . Thế mà chàng trai này chẳng có một chút nào hoang mang trước số phận khắc nghiệt ấy. Cậu học đại học , có vô số bạn bè , thỉnh thoảng lại mang mình ra đùa cợt , và trong trái tim thì đầy tràn những ước mơ. Một người bạn thân của cậu đã nhận xét :- Cậu ấy lúc nào cũng đầy năng lượng .

Có lẽ cứ mối lần vượt qua mỗi khó khăn lại làm cậu ấy cứng rắn lên . Khó khăn , khắc nghiệt của đời cậu thì chồng chất . Mà khắc nghiệt đầu tiên là từ khi mới lọt lòng ra bố mẹ đẻ cậu đã từ chối cậu.

Bà Gisela năm nay 74 tuổi . Bà nhận Christian làm con nuôi khi cậu mới 10 tháng tuổi. Từ đấy bà là tay , là chân , là các cử động của cậu . Hai mươi sáu năm nay bà và Christian nằm ngủ trên cùng 1 giường . Bà lo giữa đêm khuya nếu có chuyện gì thì trở tay không kịp . Cũng từng ấy thời gian bà tự tay đánh răng , rửa mặt , tắm rửa và bế cậu đi toalet . Cơ thể 19 cân của cậu cúng rất đặc biệt , cứ ra mồ hôi suốt ngày vì thế mỗi ngày bà Gisela phaỉ thay quần aó cho cậu đên 10 lần .

Christian chẳng ngại những cái nhìn tò mò ở ngoài đường , „tôi cứ phớt lờ , chẳng ngại gì cả , chủ động làm quen và cuối cùng thì lại đùa cợt với họ „ Cậu còn nói :- chẳng có gì người khác làm mà tôi lại không làm được . Cậu là fan của đội Hansa Rostok , chơi Keyboard và muốn đến một lúc nào đó sẽ được biểu diễn . Bằng một cái đũa ngậm ở mồm cậu viết thư bằng máy tính cho bạn bè …Cậu mong ước rồi đây sẽ hành nghề độc lập , tự kiếm được tiền. „Tôi ao ước có một gia đình hạnh phúc „ và cậu cười „Chẳng ai biết được rồi cái gì sẽ tới ?“.

Cậu còn nói :- Tôi thấy rất hạnh phúc với cuộc sống hiện tại này . Nếu có tay , có chân thì tôi biết làm gì với chúng ?

Nhìn ảnh cậu thấy rõ đấy là một người hạnh phúc .

Bà Gisela nói :- Chưa có một giây nào tôi ân hận vì đã nhận Christian làm con nuôi . Nó là một chàng trai tuyệt vời.

Bà Gisela là người Đức , 74 tuổi , tôi không biết bà theo tôn giáo nào ? . Nhưng quốc tịch , tuổi tác , tín ngưỡng… có ý nghĩa gì không khi tôi muốn nói rằng đấy là một bà cụ có tấm lòng Bồ tát ? .

Sách hay nhớ lâu

Tạ Quang Vinh(V.) là một truyền nhân của người ham đọc sách nổi tiếng nhất của VN. Vì thế, theo tôi, thái độ của V. đối với sách vở rất đặc biệt. Hồi còn ở bên này, V. sống cách tôi 500 km, nên chủ yếu là chúng tôi gặp nhau online. Một hôm , V gọi điện cho tôi và nói:

- Mình vừa đọc xong một quyến sách đã cũ, tác giả cũng đã qua đời nhưng mình cảm thấy như ông ấy hiện về trước mặt mình và cất lên những lời viết ở trong ấy!

Tôi nhớ đến cảnh cậu bé Aliosa (Maxim Gorki) đã giơ cuốn sách lên hướng mặt trời để tìm xem trong những tờ giấy toàn chữ ấy có cái gì ở bên trong mà hấp dẫn và lôi cuốn cậu ta đến thế?

Có lẽ tuy qua điện thoại nhưng V. cũng cảm nhận được hết nỗi ham muốn của tôi, và chủ yếu có lẽ là nể tình lính Trỗi nên hai ngày sau, qua bưu điện, tôi nhận được được „Hồi ký“ của Đặng Thai Mai, nhà xuất bản Tác phẩm mới, 1985.

Quyển sách đã ố vàng, các bức ảnh hầu như không nhìn thấy rõ nữa, chất lượng giấy in hồi đó phải nói là rất tệ : chỉ cần mạnh tay một tý là rách ngay ! Vì thế tôi chỉ có thể đọc nó vào ban đêm , khi mọi việc đã xong xuôi và quyển sách được đặt ở trên bàn. Tôi rất muốn biết thời ấy-thời của tác giả- người ta đã sống như thế nào ? Tác giả là người Nghệ An nên cách ông viết rất chân thành, không màu mè và có nhiều đoạn cực kỳ nhiều cảm xúc. Tôi đã đọc lại rất nhiều lần đoạn ông tả lại phiên tòa đại hình xử cụ Phan Bội Châu mà ông được trực tiếp tham dự. Theo ông thì :“lời tự bào chữa của cụ Phan không hề có tý gì gọi là muốn tránh né trách nhiệm sợ hình phạt“, ngược lại cụ kiên quyết lên án chế độ thực dân và cuối cùng thì cụ Phan đã „đứng dậy cúi chào hai nhà luật gia Pháp và họ cũng đã kính cẩn chào lại“(những người đã bào chữa cho cụ). Chính quyền thực dân đã không thể kết án tử hình cụ.

Năm 1979, tôi được điều động về công tác ở sân bay Đà nẵng. Đối với đời lính tráng thì đây là một dịp may hiếm có với tôi. Chỉ cần vượt qua đèo Hải Vân sang bên kia là đến Huế , quê ngoại của tôi. Sau nhiều lần trình bày „đứt lưỡi“ thì cuối cùng ông trung đoàn trưởng cũng cho tôi về thăm quê. Và đấy cũng là lần duy nhất tôi về quê ngoại cho đến tận bây giờ. Ngôi nhà của gia đình tôi nay đã thuộc người khác (mà tôi cũng không biết ở đâu). Lang thang một hồi, tôi quyết định đến thăm mộ cụ Phan. Mộ cụ nằm trong khuôn viên nhà cụ, phía dưới chân mộ là mộ của mấy con chó cụ nuôi, mộ con nào cũng có văn bia do cụ viết. Các anh chị lớn của tôi đều đã được đến thăm cụ Phan , chắc là cũng ở tại nơi đây? Trong ngôi nhà tưởng niệm có bày rất nhiều tác phẩm của cụ và viết về cụ. Lật qua vài trang sách bày , tôi đọc được những dòng cụ viết:-„Tôi làm trăm việc hỏng cả một trăm. Tội tôi đáng chết, may mà đồng bào thương, tha cho được sống. „. Và vì quá vội tôi cũng không biết câu ấy cụ viết ở sách nào?

Gần đây khi xem VTV4 , tôi thấy giáo sư Nguyễn Đình Chú nói câu ấy cụ viết trong „Phan Bội Châu niên biểu“. Theo giáo sư thì đây là một tập hồi ký đứng vào hàng đặc biệt không có tập hồi ký nào sánh được . Trong ấy cụ đã liên tục phủ định mình, hoàn toàn không có ý định đề cao bản thân .

Vậy là tôi đã phần nào hiểu ra tại sao thế hệ của tác giả „Hồi ký“ lại khâm phục cụ Phan đến thế. Khi cụ bị xử ở tòa đại hình thì cụ đã 60 tuổi . Cụ đã mang hầu hết cả cuộc đời mình ra để tự nguyện làm một cánh buồm . Nhưng tiếc thay ngọn gió thời thế đã không thổi vào cánh buồm ấy, khiến cho con thuyền khát vọng đã không đến được bến bờ . Trên con thuyền ấy chỉ chở khát vọng của cả một dân tộc đang bị áp bức chứ không chở bất cứ một thứ gì của riêng cụ . Tuy vậy trước dân cụ vẫn nhận tội chết. Tội ấy trước tòa đại hình của thực dân Pháp cụ đã dứt khoát khước từ . Khước từ không phải vì sợ hãi.

Bây giờ đây khi nghĩ đến những lời gan ruột của cụ Phan tôi lại có cảm giác bàng hoàng như trước mắt tôi hiện ra một tảng núi sừng sững mà người đức mỏng như tôi không bao giờ có hy vọng được nhìn thấy ngọn. Trên ngọn núi ấy có lẽ là những khối tâm sự lớn lao mà cụ muốn gửi „chim ngàn , cá biển“?

Nhưng đồng thời cũng khi nghĩ đến những lời gan ruột ấy tôi lại cảm thấy trong lòng dâng lên lòng tự hào vô bờ bến được làm đồng bào của cụ.